Czy słuchanie audiobooków to czytanie? Co mówią badania

Czy słuchanie audiobooków to czytanie? Jeśli chodzi o rozumienie książki, tak. Metaanaliza 46 badań z udziałem 4687 uczestników z 2022 roku nie wykazała wiarygodnej ogólnej różnicy w rozumieniu między czytaniem a słuchaniem. Druk zachowuje niewielką przewagę, gdy tempo ustalasz samodzielnie, oraz przy pytaniach wymagających wnioskowania, a przy słuchaniu myśli częściej błądzą.

Poniżej znajdziesz badania, na których opiera się ta odpowiedź: co każde z nich mierzyło, u kogo i czego nie jest w stanie pokazać. Pytanie ma też wymiar praktyczny: większość dorosłych Amerykanów słuchała już audiobooka, a wyzwania czytelnicze muszą rozstrzygnąć, co się liczy. Tworzymy Omniphile, aplikację, która śledzi książki i audiobooki obok siebie, więc zależy nam na tym, żeby liczyło się jedno i drugie; dowody są jednak takie, jakie są, niezależnie od tego.

Czy audiobooki są równie dobre jak czytanie dla rozumienia?

Najszerszych dowodów dostarcza metaanaliza Virginii Clinton-Lisell z Uniwersytetu Dakoty Północnej, opublikowana w 2022 roku w Review of Educational Research. Objęła 46 badań z udziałem 4687 uczestników w różnym wieku, porównujących czytanie i słuchanie tego samego materiału. Ogólnie różnica między nimi była mała i nieistotna statystycznie.¹

Dwa szczegóły przemawiały za drukiem. Czytanie wypadało lepiej niż słuchanie, gdy czytelnicy mogli sami ustalać tempo, oraz przy pytaniach wymagających wnioskowania lub ogólnego zrozumienia zamiast dosłownego przypomnienia sobie treści. Pojawiła się też słaba wskazówka, że w językach, w których pisze się tak, jak się mówi, na przykład we włoskim, czytanie i słuchanie wypadają bliżej siebie niż w angielskim.¹ W wywiadzie o tej pracy Clinton-Lisell powiedziała, że przegląd obejmował tylko sprawnych czytelników i nie wykazał wyraźnej różnicy między grupami wiekowymi, a wniosek ujęła wprost: „Słuchanie zamiast czytania to absolutnie nie oszustwo”.²

Pojedyncze eksperymenty wskazują ten sam kierunek:

• Książka z literatury faktu na tablecie. W badaniu z 2016 roku opublikowanym w SAGE Open 91 uczestników losowo otrzymało przedmowę i rozdział książki z literatury faktu jako audiobook, jako e-tekst lub w obu formach naraz. Ich rozumienie nie różniło się istotnie ani zaraz potem, ani dwa tygodnie później.³
• Wystąpienie konferencyjne z 2026 roku. Na posterze zaprezentowanym na dorocznym zjeździe American Educational Research Association w 2026 roku badacze z San Francisco State University poprosili studentów, by przeczytali lub wysłuchali dwóch fragmentów książki Stevena Pinkera Enlightenment Now. Wstępne wyniki nie wykazały różnicy w rozumieniu; wyniki najlepiej przewidywała wiedza na dany temat. Przy wersji drukowanej studenci czuli się pewniej i bardziej im się ona podobała.⁴ To wczesny wynik, a nie opublikowany artykuł, więc nie przywiązuj do niego dużej wagi.

Czy audiobooki są równie dobre dla mózgu jak czytanie?

Jeśli chodzi o uchwycenie znaczenia, mózg wydaje się traktować jedno i drugie tak samo. W badaniu z 2019 roku opublikowanym w Journal of Neuroscience naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley skanowali mózgi 9 osób, gdy słuchały historii z audycji The Moth Radio Hour, a osobno czytały te same historie, łącznie ponad dwie godziny narracji. W większości obszarów mózgu reagujących na znaczenie wzorce dla słuchania i czytania były silnie skorelowane, a model zbudowany na podstawie jednego przewidywał reakcję mózgu na drugie.⁵

Traktuj je jako to, czym jest: małe, staranne badanie tego, jak mózg reprezentuje znaczenie, w którym słowa wyświetlano na ekranie pojedynczo, inaczej niż przy zwykłym czytaniu. Nie pokazuje ono, że rok audiobooków da Ci to samo co rok czytania drukowanych książek. Nie znaleźliśmy badania, które śledziłoby długofalowe skutki słuchania tak, jak niektóre badania śledzą czytelników; o nich piszemy w tekście Czy czytanie jest dobre dla mózgu?

Gdzie czytanie wciąż ma przewagę

Wyniki są zbliżone, ale nie identyczne, a różnice warto znać:

• Powroty. Metaanaliza wykazała przewagę druku, gdy czytelnicy sami ustalali tempo.¹ Oczy mogą zwolnić przy trudnym zdaniu i wrócić o akapit; lektor czyta dalej, dopóki go nie zatrzymasz.
• Błądzenie myślami. W badaniu z 2013 roku opublikowanym we Frontiers in Psychology około 200 studentów University of Waterloo przeczytało jeden fragment na głos, jeden po cichu, a jednego wysłuchało. Przy kontrolach w regularnych odstępach ich myśli błądziły podczas słuchania mniej więcej przez połowę czasu, podczas cichego czytania przez około jedną trzecią, a podczas czytania na głos najrzadziej. Po słuchaniu studenci najsłabiej zapamiętali fragment i najmniej się nim zainteresowali.⁶ Nie wybierali fragmentów sami, więc przy książce wybranej samodzielnie wyniki mogą być inne.
• Czytanie z nagraniem niewiele dodaje. Metaanaliza 30 badań z udziałem 1945 uczestników z 2023 roku wykazała jedynie znikomą korzyść z czytania równocześnie ze słuchaniem w porównaniu z samym czytaniem, i to tylko wtedy, gdy tempo było narzucone czytelnikom; gdy ustalali je sami, nie było wiarygodnego efektu.⁷

Czy audiobooki liczą się jako czytanie u dzieci?

Dzieci słuchają coraz więcej. Brytyjski National Literacy Trust ustalił, że w 2024 roku 42,3% ankietowanych w wieku 8–18 lat lubiło słuchać w wolnym czasie audiobooków i podcastów, wobec 34,6%, które lubiły czytać: po raz pierwszy, odkąd organizacja zaczęła o to pytać w 2020 roku, słuchanie wypadło wyżej.⁸

Jeśli chodzi o rozumienie historii, metaanaliza z 2022 roku obejmowała zarówno dzieci, jak i dorosłych i nie wykazała wyraźnej różnicy między grupami wiekowymi.² Te badania mierzą jednak rozumienie, a nie dekodowanie pisma, czyli umiejętność, którą dzieci uczące się czytać wciąż ćwiczą. Przegląd z 2023 roku sugeruje, że słabsi czytelnicy i osoby uczące się drugiego języka mogą zyskać na czytaniu z równoczesnym słuchaniem nagrania, ale jego autorka znalazła zbyt mało badań, by mieć pewność.⁷ Audiobooki budują miłość do historii; nie zastępują ćwiczenia z tekstem na stronie.

Czy audiobooki liczą się jako czytanie w Goodreads i w wyzwaniach?

W Goodreads tak: blog serwisu mówi uczestnikom Reading Challenge: „Audiobooki się liczą!”, niezależnie od tego, czy słuchasz podczas jazdy samochodem, gotowania czy ćwiczeń.⁹ Inne wyzwania mają własne zasady, więc sprawdź je, zanim coś zapiszesz.

Wiele osób je liczy. Badanie konsumenckie Audio Publishers Association z 2026 roku, przeprowadzone przez Edison Research, szacuje odsetek dorosłych Amerykanów, którzy słuchali audiobooka, na 58%, czyli około 157 milionów osób.¹⁰ A American Time Use Survey, źródło danych o trwającym 20 lat spadku czytania dla przyjemności, o którym badacze donieśli w 2025 roku, już teraz liczy słuchanie audiobooków jako czytanie.¹¹

Co to oznacza dla Ciebie

• Licz audiobooki, za którymi udało Ci się nadążyć. Jeśli książka jest skończona i potrafisz komuś opowiedzieć, co się w niej wydarzyło, to w każdym sensie mierzonym przez badania jest przeczytana.
• Dobieraj format do książki. Trudną literaturę faktu, książkę do egzaminu albo fabułę z dużą obsadą łatwiej czytać w druku, w którym możesz zwolnić i wrócić. Powieść albo wspomnienia dobrze sprawdzają się w formie audio.
• Słuchaj, gdy Twoja uwaga jest wolna. Spacer albo długa jazda samochodem lepiej nadają się do słuchania niż zajęcie, które wymaga skupienia. Jeśli przyłapiesz się na tym, że myśli Ci uciekają, cofnij nagranie o 30 sekund, zamiast słuchać dalej.
• Uważaj na prędkość. Szybsze odtwarzanie oszczędza czas, ale zostawia mniej miejsca na błądzące myśli; nasz kalkulator prędkości audiobooka pokazuje, ile oszczędza każda prędkość, i porównuje ją z cichym czytaniem.

Jak śledzić audiobooki obok książek

Jeśli masz cel czytelniczy, zdecyduj raz, jak liczą się audiobooki, a potem prowadź dziennik, żeby to widzieć. W Omniphile audiobooki są osobnym rodzajem mediów, z lekturami śledzonymi według pozycji, procentu lub rozdziałów, a jedno ustawienie wlicza ukończone audiobooki, sesje słuchania i czas słuchania do Twoich celów dla książek. Domyślnie jest wyłączone, więc wybór należy do Ciebie. Omniphile działa na iPhonie, iPadzie i Macu, można go pobrać za darmo i ma opcjonalny plan Premium. Jeśli czytasz na Androidzie lub w przeglądarce, nasze zestawienie najlepszych aplikacji do śledzenia książek obejmuje aplikacje, które tam działają.

Źródła

1. Virginia Clinton-Lisell (2022), „Listening ears or reading eyes: A meta-analysis of reading and listening comprehension comparisons”, Review of Educational Research 92(4), 543–582. https://doi.org/10.3102/00346543211060871 ↩ ↩² ↩³

2. Erik Ofgang, „Listen Without Guilt: Audiobooks Offer Similar Comprehension As Reading”, Tech & Learning, 21 marca 2022 r. https://www.techlearning.com/news/listen-without-guilt-audiobooks-offer-similar-comprehension-as-reading ↩ ↩²

3. Beth A. Rogowsky, Barbara M. Calhoun i Paula Tallal (2016), „Does modality matter? The effects of reading, listening, and dual modality on comprehension”, SAGE Open 6(3). https://doi.org/10.1177/2158244016669550 ↩

4. Kayla King i Anisha Singh (2026), „Reading by Ear or Eye: Examining Comprehension, Self-Efficacy, and Reading Habits Across Audio and Print”, AERA Annual Meeting, wirtualny poster. https://convention2.allacademic.com/one/aera/aera26/online_program_direct_link/view_paper/2278763/ ↩

5. Fatma Deniz, Anwar O. Nunez-Elizalde, Alexander G. Huth i Jack L. Gallant (2019), „The representation of semantic information across human cerebral cortex during listening versus reading is invariant to stimulus modality”, Journal of Neuroscience 39(39), 7722–7736. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.0675-19.2019 ↩

6. Trish L. Varao Sousa, Jonathan S. A. Carriere i Daniel Smilek (2013), „The way we encounter reading material influences how frequently we mind wander”, Frontiers in Psychology 4, 892. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00892 ↩

7. Virginia Clinton-Lisell (2023), „Does reading while listening to text improve comprehension compared to reading only? A systematic review and meta-analysis”, Educational Research: Theory and Practice 34(3), 133–155. https://commons.und.edu/ehb-fac/75 ↩ ↩²

8. National Literacy Trust, „Children and young people’s listening in 2024”, 24 stycznia 2025 r. https://literacytrust.org.uk/research-services/research-reports/children-and-young-peoples-listening-in-2024 ↩

9. Goodreads Blog, „Tips to Read More Books in 2023 with the Goodreads Reading Challenge!”, 13 stycznia 2023 r. https://www.goodreads.com/blog/show/2465 ↩

10. Audio Publishers Association, „APA Sales & Consumer Data”, badanie konsumenckie 2026, opublikowane 5 czerwca 2026 r. https://audiopub.org/surveys ↩

11. Jessica K. Bone, Feifei Bu, Jill K. Sonke i Daisy Fancourt (2025), „The decline in reading for pleasure over 20 years of the American Time Use Survey”, iScience 28(9), 113288. https://doi.org/10.1016/j.isci.2025.113288 ↩